شمس الدين حافظ
184
ديوان كامل و جامع هديه حافظ ( فارسى )
100 - « لوح بينش » مدامم مست مىدارد نسيمِ جعدِ گيسويت * خرابم مىكند هردم فريبِ چشمِ جادويت پس از چندين شكيبايى شبى يا رب توان ديدن * كه شمعِ ديده افروزيم در محرابِ ابرويت سوادِ لوحِ بينش را عزيز از بهرِ آن دارم * كه جان را نسخهاى باشد ز نقشِ خال هندويت تو گر خواهى كه جاويدان جهان يكسر بيارايى * صبا را گو كه بردارد زمانى بُرقع از رويت و گر رسمِ فنا خواهى كه از عالم براندازى * برافشان تا فروريزد هزاران جان ز هر مويت من و باد صبا مسكين دو سرگردانِ بىحاصل * من از افسونِ چشم مست و او از بوىِ گيسويت زهى همّت كه حافظ راست كز دنيا و از عقبى * نيامد هيچ در چشمش بجز خاكِ سرِ كويت * توضيحات : جعد گيسو ( زلفپيچده ) جادو ( افسونگر ) محراب ابرو ( اضافهء تشبيهى - ابرو ) برقع ( روبند - نقاب ) مسكين دو سرگردان ( بيچاره و حيران خودش و باد صبا ) لوح ( تخته - صفحه ) هندو ( استعاره از زيبايى ) زهى ( صوت تعجب ) خراب كردن ( پريشان - شيدا - عاشق ) چشم جادو ( چشم افسونگر ) معنى بيت ( 1 ) ( نسيم گيسوان پرچين و شكن تو و فريب چشم جادوگرانه تو مدام مرا مست مىكند ) معنى بيت ( 2 ) ( عجبا بعد از اين همه صبر و تحمل ممكن مىشود شبى شمع ديده را در ابروان شبيه به محرابت روشن سازيم و وصال روى دهد ) معنى بيت ( 3 ) ( مردمك سياه چشمم را از آن جهت عزيز مىدارم و آن را در چشم حفظ مىكنم و گرامى مىدارم كه نقش خال هندويت را حفظ مىكند چون براى جان يك مثال و يك نسخه مىباشد ) . * ترجمه : * نتيجهء تفأل : 1 - خيلى به اين نيت توجه و فكر مىكنى ، بهطورىكه شبانه روز اغلب متوجه آن شدهاى ، درحالىكه اين نيّت با كمى صبر و شكيبايى و سرعت عمل و اراده برآورده مىشود و جاى هيچگونه نگرانى نمىباشد . 2 - اين نيت اگرچه عالى است و موجب مىشود از اندوه و غم شما كاسته مىشود ولى نبايد موجب گردد كه تمام گنجايش ذهن شما را اشغال كند ، بهطورىكه همت و پشتكار شما را كه لازمه اجراى آنست ، تحت الشعاع قرار دهد . 3 - شخصى مهربان ، صميمى ، بااحساس و عاطفى هستيد و از طبع لطيف خود بهره مىگيريد ، از طبيعت لذت مىبريد اگرچه همتى عالى داريد ولى كمتر از آن كمك مىگيريد و بيشتر خود را سرگرم ترديد و وسواس مىسازيد ، درحالىكه شما آيندهاى بسيار درخشان داريد و مىتوانيد اين آينده را با ديگران قسمت كنيد يعنى هم خود و هم ديگران را بهرهمند سازيد . 4 - خواجه در بيت چهارم صراحتا مىفرمايد : ( اگر مىخواهى جهان را دفعتا آرايش و مزين كنى به باد صبا بگو زمانى روبند را از رويت بردارد ) يعنى شما مىتوانيد با تلاش و كوشش تمام عالم را از انوار درخشان خود نورانى سازى ، زيرا روى تو ، نور كامل است و به هرجا اشعهات بيفتد ، آنجا را منور مىكند ، آرى عزيزم : ارزش خود را بدان ، كاش مىتوانستم از نزديك شما را ببينم تا بگويم آيندهاى بس درخشان در پيش روى شماست ، آن را با بىقيدى يا وسواس و يا بداخلاقى و عصبانيت خراب مكن . 5 - عدهاى به زندگى شما حسادت مىكنند ، چون از زندگى نسبتا خوبى برخورداريد ، عمرى طولانى داريد و فرزندانى شايسته ، بر شما مبارك باد . 6 - خنده و شادى و محيط گرم : سركشترين همسر را رام و آرام مىسازد و سنگ را موم مىكند . از اين وسيلهء قوى بهره بگيريد .